Okuma Becerisi
📖 “Okuduğumuz kitap kafamıza balyoz indirilmiş gibi bizi uyandırmıyorsa neden okuma zahmetine girelim ki?”
(Franz Kafka)
🖼️ Karikatürümüzde soldaki adam belli ki derin uykuda… Otlayıp uyuyor. Üstelik yargılıyor.
Kafka’nın şu meşhur sözündeki “balyoz” inmiştir kafasına, kim bilir?
🐄 Sığırları sevelim ama okumakla dalga geçildiğinde taşı gediğine koyalım.
📚 İlk emri “Oku!” olan bir kitaba inanıp kafamızı kuma gömmeyelim.
🙏 Kitaba saygı duruşumuzu yaptıysak, şimdi bölümdeki alt başlıklara göz atalım:
📘 Bölüm Alt Başlıkları
OKUMA
🔹 Okumak Fiili
🔹 Okumanın İnsan Üzerindeki Etkileri
🔹 Okumanın Diğer Dil Becerileriyle İlişkisi
🔹 Okumanın Türkçe Dersindeki İşlevi
📌 Metinle Öğrenme
📌 Metin Değerlendirme Örnekleri
📌 Örnek Okuma Metinleri
OKUMANIN OLUMLU VE OLUMSUZ DURUMLAR
🔹 Doğru Okuma
🔹 Okuma Yanlışları
OKUMA TÜRLERİ
🔹 Sesli Okuma
🔹 Sessiz Okuma
🔹 Görsel Okuma
🔹 Seçmeli Okuma
🔹 Eleştirel Okuma
🔹 Özgün Okuma
🔹 Edebi Okuma
E KİTAP / Z KİTAP
🔹 Dijital Okuma Eylemi
OKUMA BECERİSİ PROGRAMLARI
ÖNERİ KİTAPLAR VE TEMEL ESERLER
YARARLANILAN KİTAPLAR, MAKALELER, YAYINLAR VS.
Okuma Eğitimi Hakkında Temel Bilgiler
-Doğru ve çabuk anlama
-Sesli ve sessiz okumayı iyileştirme
-Kelime hazinesini zenginleştirme
-Estetik değer kazandırmak
-Karakter gelişimini sağlamak
-Dil sevgisini büyütmek
Okuma seviye olarak her yaşa göre farklılık gösteren bir durumdur. Bu yüzden yaş ve dönem dikkate alınarak süreç değerlendirilmelidir. Çocuk okumayı öğrenmeye başladığında her şeyi kavramaya çalışır. Bu yüzden başlangıçta doğru bir yönlendirme oldukça önemlidir. Daha sonraki zamanlarda okuma hızlanır ve güçlenir.
Okuma Eğitiminin Engeli
Okumaya engel olabilecek birtakım durumlar şöyle sıralanabilir:
-Okuma hızında dengesizlik
-Okuma sırasında mırıldanma
-Kitapla göz mesafesini ayarlayamama
-Okurken sürekli bir beden hareketinin olması
-Bazı biyolojik kusurlar (ağız, çene, diş)
-Noktalama işaretlerinin işlevini bilmemek, duraksız okumak
TÜRKÇE DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMLARI VE OKUMA EĞİTİMİ
Türkçe dersi geçmişten günümüze kadar eğitim sistemi içerisinde temel ders olarak benimsenmiş ve üzerinde çalışmalar yapılarak programlar yoluyla geliştirilmeye çalışılmıştır. Genel olarak 2015 ve sonrasına bakıldığında kavramsal değişimlerin olduğu görülebilir. “Amaç” kelimesinin yerine “vizyon”, “kazanım” yerine “öğrenme çıktıları”, “dil bilgisi” yerine “dil yapıları”, “ölçme ve değerlendirme” yerine “öğrenme kanıtları” programlardaki kavramsal değişimin örnekleridir.
2015 ve 2017 Programlarının benimsediği eğitim anlayışı yapılandırmacı eğitim anlayışıdır. Ancak 2017 Programı; hayata dönük, yenilikçi düşünme becerisi, inovatif düşünce, estetik duyarlılık anlayışı ve tarih bilinci gibi konularda, 2015 Programı’na göre eğitim amaçlarını ayrıntılı olarak ele alır, yenilikçi bir eğitim anlayışı benimser. Yani 2017 Programı’nda, bireyin yetiştirilmesinde öğretimin temel aldığı eğitim felsefesi açısından, 2015 Programı’na göre farklı bir yol izlenmektedir. 1
2017 Programı’nın temel felsefesi ve 2015 Programı’ndan ayrılan yönleri, aşağıda maddeler halinde sıralanmıştır:
· 2017 Programı, hayata dönük bir eğitim anlayışını ve öğrencinin gelişmiş bir toplumda, mutlu bir birey olması için “iyi, doğru ve güzel” (MEB, 2017: 3) kavramları üzerine kurulan bir eğitim modelini benimser. Bu yönüyle 2015 Programı’ndan farklılaşır. Aynı zamanda bu program, “sorumluluk sahibi, problem çözebilen, karar verme becerileri gelişmiş, eleştirel ve inovatif düşünebilen bireyler yetiştirme” (MEB, 2017: 3)’yi sağlayan bir eğitim modelini benimser.
· 2017 Programı’nda, birey ve toplumun birbirine karşı sorumluluklarının olduğundan bahsedilir. “Öğretim programları; bireyi topluma, toplumu da bireye feda etmeyen, kişi hak ve hürriyetine saygılı, uzlaşmacı bireyler yetiştirmek üzerine temellendirilmiştir” (MEB, 2017: 3). Bu doğrultuda, 2017 Programı, “kendisiyle ve toplumuyla uyum içinde, sorumluluklarını bilen ve gereğini yerine getirebilen, bir yandan millî, diğer yandan da evrensel değerleri içselleştirmiş öz güven sahibi bireyler yetiştirme” (MEB, 2017: 3)’yi amaç edinmiştir.
· 2017 Programı’nda; eleştirel, analitik ve yaratıcı düşünme becerilerinin geliştirilmesiyle birlikte “tarihsel birikimi tanımaya ve onu yeniden üretebilmenin yollarına ulaşmaya” (MEB, 2017: 3) önem verilmiştir. Bir de programda, eleştirel düşünme becerisinin gelişimi, hem bireyin hem de toplumun gelişimi ve devamlılığı açısından önemli olduğundan bahsedilmiştir.
· 2017 Programı; yenilikçi, inovatif düşünme beceri ve tekniklerinin benimsenmesi açısından, önceki programa göre farklılaşır. Bu doğrultuda, 2017 Programı, “inovatif düşünmenin geliştirilmesinde önemli olan, bireylerin fikir üretimini sağlayacak tekniklerin kullanılması, farklı fikirlerin ortaya atılması, fikir üretimine, hayal gücüne, düşünme becerilerinin geliştirilmesine dayalı eğitim” (MEB, 2017: 3) anlayışına sahiptir.
· 2017 Programı, “bilginin birey için anlamlı ve yaşantısal hâle getirilmesi esasına dayanmakta” (MEB, 2017: 4) ve hayata dönük bir eğitim anlayışı yansıtmaktadır. Program, öğrenmenin sadece okul binasında değil; her yerde, hayatın her alanında ve her zamanında olabileceğini ifade eder. Bu doğrultuda “doğa bilinciyle desteklenen bir çevre anlayışına sahip öğrencilerin yetiştirilmesiyle beraber, öğrenmenin sadece okul mekânları veya sınıflarla sınırlı olmadığı, bütün hayatı kapsadığı fikrini temele alan, öğrenilenlerin günlük hayatta kullanılabilmesinin yolunu açan bir yaklaşım dikkate alınmıştır” (MEB, 2017: 4). Bu yönüyle 2015 Programı’ndan farklılaşır.
· 2017 Programı, estetik ve sanatsal duyarlılığa, estetik eğitimine önem vermiştir. 2015 Programı, sadece genel amaçlar kısmında, öğrencinin “estetik ve sanatsal değerlere önem vermelerini sağlamak” (MEB, 2015: 5) ifadesiyle estetik ve sanatsal değerleri ele almış. Ancak 2017 Programı’nda, estetik duyarlılık ve estetik eğitimi aracılığıyla “öğrencinin hayal gücünün geliştirilmesi ve öğrencinin hayal gücü ile yaklaştığı güzel nesneye dair hissettiği duyguları öz güvenle ifade edebilmesi beklenmektedir” (MEB, 2017: 4). Aynı zamanda 2017 Programı, estetik eğitimiyle “(…) estetik değerlere uzak olmayan, estetik hazzın izini süren, estetik bakış edinebilmiş, kendi hayal gücünü ortaya koyabilen, hayatın tek yönlü işleyişini kendi tasarımları ile zenginleştiren bireyler yetiştirme” (MEB, 2017: 4)’yi ve “niçin var ettiğimizi ve nasıl gerçekleştirdiğimizi bilmediğimiz bir güzellik ortaya koyma yerine, yapılan her estetik davranışın veya ürünün daima bir ölçü ve hesap ile meydana getirildiği düşüncesiyle sürdürülebilir bir estetik anlayışın öğrencilere kazandırılması” (MEB, 2017: 4)’nı amaçlamıştır.
Sonuç olarak, 2017 Programı, hayata dönük bir eğitim anlayışıyla; yenilikçi, inovatif düşünme beceri ve tekniklerini benimsemesiyle; estetik haz, sanatsal duyarlılık ve estetik eğitimiyle; birey ve toplumun birbirine karşı sorumluluklarını gözeten eğitim amacıyla; bireyde tarih bilinci oluşturma hedefleriyle 2015 Programı’na göre farklı bir yol izlemektedir.2
Programların 5-8. Sınıflarda Öğrenme Alanları Açısından Karşılaştırılması
2015 TDÖP’ün Öğrenme Alanları
2015 TDÖP’te, öğrenme alanı sözlü iletişim, okuma ve yazma bölümlerinden oluşmaktadır. Bu programda, dinleme/izleme ile konuşma alanları, “sözlü iletişim” alanı altında yer almaktadır. Dil bilgisi alanı sözlü iletişim, okuma ve yazma alanlarına serpiştirilmiştir.
2015 TDÖP’te sözlü iletişim alanı, “çeşitli görsel ve işitsel materyallerden yararlanma, düşüncelerini mantık akışı ve bütünlük içinde sunma, karşılaştırma yapma, sebep-sonuç ilişkisi kurma, sınıflandırma, değerlendirme, özetleme gibi anlamayı ve zihinsel becerileri geliştirici kazanımlardan” (MEB, 2015: 6) oluşmuştur. Aynı zamanda bu kazanımların işlenişinde “öğretmenin yönlendirme ve desteğiyle gerektiğinde tekrar dinleme, beyin fırtınası, 5N1K, empati kurma, hikâyeleştirme, bilmediği kelimeleri sorma, görsellerden yararlanma, not alma, sonucu tahmin etme gibi yöntem teknik ve stratejiler kullanılır” (MEB, 2015: 6).
Okuma öğrenme alanında, “metinlerin anlaşılması ve çözümlenmesi, anlamlandırılması, okunan metinlerin değerlendirilmesi ve okumanın bir alışkanlık hâline dönüştürülmesine yönelik çeşitli kazanımlara yer verilmiştir” (MEB, 2015: 6). Bu alandaki kazanımlar “anlama, akıcı okuma ve söz varlığı olmak üzere üç alt grupta yapılandırılmıştır” (MEB, 2015: 6).
Yazma öğrenme alanında ise “yazma kurallarını uygulama, planlı yazma, farklı türlerde metinler yazma, kendi yazdıklarını değerlendirme, kendini yazılı olarak ifade etme alışkanlığı kazanma, yazım ve noktalama kurallarını kavrama ve uygulama ile ilgili amaçlara yönelik kazanımlar yer almaktadır” (MEB, 2015: 7). Dil bilgisi alanı, diğer öğrenme alanlarının içerisinde serpiştirilerek yer almıştır.
Buna göre, 2015 TDÖP’te sözlü iletişim, okuma ve yazma öğrenme alanlarında, kazanımlarla beraber strateji, çeşitli yöntem ve tekniklerden bahsedilmiştir.3
2017 TDÖP’ün Öğrenme Alanları
2017 TDÖP’te, öğrenme alanlarına ait herhangi bir başlık bulunmamaktadır. Programda, Türkçe öğretimin temelini oluşturan öğrenme alanlarına ait herhangi bir açıklamanın bulunmaması, programın bu yönünün Türkçe öğretimine uygun olup olmaması açısından bir tartışma konusudur.
2017 TDÖP’te yer alan “Öğrenme ve Öğretme Yaklaşımı” başlığında, dört temel becerinin öğretimi ile ilgili bazı açıklama yer almaktadır. Buna göre, “dil öğrenimi doğrusal bir faaliyet olmadığından dört temel dil becerisinin kazandırılmasında tek bir öğrenme öğretme yaklaşımı benimsenmemeli, farklı öğretim yöntem ve teknikleri bir arada ve dengeli şekilde kullanılmalıdır” (MEB, 2017: 10) ifadesi öğrenme alanlarına yönelik bir açıklamadır.
2015 TDÖP’te, öğrenme alanlarıyla ilgili açıklamalar, yöntem ve teknikler, öğrenme alanlarının kazanımlarla ilişkisi ayrıntılı olarak açıklamaktadır. Ancak 2017’de hazırlanan program, bu öğrenme alanlarıyla ilgili herhangi bir açıklama yer almamıştır. Bunun sebebi, programda, “genel amaçlar, öğrenme alanları, ölçme ve değerlendirme ve Türkçe öğretiminin yapısı” ile ilgili alanların yaklaşım temelli bir bakış açısıyla ele alınmış olmasından kaynaklı olabilir.4
Programların 5-8. Sınıflarda Genel Amaçlar Açısından Karşılaştırılması
2019 TDÖP’te eğitim sisteminin temel amacı “Öğretim Programlarının Perspektifi” başlığı altında “Değerlerimiz ve yetkinliklerle bütünleşmiş bilgi, beceri ve davranışlara sahip bireyler yetiştirmek” şeklinde ifade edilmiştir. Programda amaç kısmı perspektif başlığı altında verilirken temel gayenin toplumu meydana getiren, var olmasına katkı sunan değerler ve yetkinlikleri özümsemiş bu becerilere sahip bireyler yetiştirmek olduğu belirtilmiştir. 2024 TDÖP’te ise “Millî Eğitim Bakanlığı öğretim programlarının genel perspektifine uygun olarak her bir öğrencinin ana dilini iyi ve etkili kullanan, üst düzey düşünme becerileri gelişmiş, kimlik ve karakteri olgun fertler olarak yetişmesine katkı sağlayacak bir yaklaşım” (MEB, 2024) esas alındığı belirtilmiştir. 2024 TDÖP’te genel perspektif belirlenirken ana dilini etkin kullanan, üst düzey düşünme becerileri gelişmiş, kimlik ve karakteri olgun fertlere vurgu yapılmıştır. Bu yönüyle diğer programın temel gayesinden ayrılmaktadır. Ergenlik dönemine giriş ve kimlik arayışı dönemine denk gelen öğrenciler için hazırlanan bu programda özellikle bireyin kimlik ve karakter gelişimine vurgu yapılmasının program açısından olumlu bir özellik olduğunu söylemek mümkündür. 5
2019 TDÖP ile 2024 TDÖP’ün Öğrenme Alanları Açısından Karşılaştırması
Dil öğretiminin temel amacı öğrencilerin dinleme, konuşma, okuma ve yazma becerilerinin istenilen düzeyde gelişimlerini sağlamaktır. Bu temel becerileri edinen bireyler sosyal hayatta daha iyi iletişim kurabilir ve topluma kolay bir şekilde uyum sağlayabilirler. Türkçe öğretiminin temel felsefesi olan bu beceriler, Türkçe öğretim programlarının ana omurgasını oluşturmaktadır. Programda belirtilen hedefler, yaklaşımlar, kazanımlar vb. bütün başlıklar esas alınan bu becerilerin kazandırılmasına dayanır (Kaya ve Kardaş, 2019: 98).
2019 TDÖP’te dinleme/izleme, konuşma, okuma ve yazma olmak üzere dört öğrenme alanı esas alınmıştır. Okuma öğrenme alanı akıcı okuma, söz varlığı, anlama olmak üzere üç alt başlık altında verilmiştir. Dinleme/izleme, konuşma ve yazma öğrenme alanlarıysa alt başlıklara ayrılmadan her sınıfın düzeyine göre kazanımlar verilmiştir. Dil bilgisi ayrı bir öğrenme alanı olarak ele alınmamış olup bu alanla ilgili kazanımlar diğer becerilerle ilişkilendirilmiştir.
2024 TDÖP’te ise dinleme/izleme, konuşma, okuma ve yazma öğrenme alanlarının yanında dil yapıları ve söz varlığı alanı yer almaktadır.6
OKUMA TÜRLERİ
Okuma eylemi, kişinin ihtiyaçlarına ve amacına göre değişkenlik gösterir; bu sebeple farklı okuma türleri kullanmak mümkündür.
Göz Atarak Okuma
Fikir edinmek esastır. Yapıtın, çalışmanın içindekiler bölümüne ve yazarına göz gezdirilir. Detaylı bir okuma değildir. Ayaküstü bir inceleme olduğundan kaynaklı zaman almaz. Derin bir anlama çabasını içermez. Bilgi edinmek için kullanılan yöntemdir. Uygulamalarda ilgi ve dikkat önemlidir.
Uygulama: Metnin içeriğini anlamak ve istenen bilgiye ulaşmak için önce metnin başlığına bakılır. Uzunluğu ve şekli incelenir. Biçimsel bir değerlendirme yapılır. Gözler metnin üzerinde hızlıca gezdirilir. Ana fikre ulaşmak amaçlanır. Öğretmen ana fikrin bulunması için belirli bir süre verir. Öğrencilerin verdiği cevaplar tartışılır. Ana fikri belirlenir.
Gözden Geçirme
Göz atarak okuma yönteminden farklıdır. Belirli bir konuya eğilim vardır. Örneğin bir hikaye antolojisinde yalnızca “aile” ile ilgili öykülere bakmak bu okuma türüne girer. Konu ve kavramlar belirlidir. Kavram alanının dışına çıkılmaz.
Uygulama: Metin gözden geçirildikten sonra, metinle ilgili sorularla anımsatıcı bilgiler edinilmeye çalışılır.
Serbest Okuma
En fazla kullanılan okuma çeşididir. Odaklanma ve yoğunlaşma gerektirmez. Hızlı ve basit bir okumadır. Keyif almak ya da kültürlenmek gibi amaçları içerir.
Uygulama: Öğretmen kitap okuma saatinde öğrencilerin kendi zevklerine göre kitap getirmelerini ister. Öğrenciler ilgi alanlarına göre kitaplarını okur.
Güdümlü Okuma
Okumaya geçilmeden önce, öğretmen anlamayı kolaylaştıracak ön bilgileri sunar. Ancak bu bilgiler ayrıntılı olmamalıdır. Özel bilgiler içermemelidir. Öğretmenin en önemli görevi, öğrencilere yazarın bakış açısını sezdirmektir. Okuma sırasında da önemli bölümlerde duraklayıp değerlendirme yapmak mümkündür. Okuma sonrasında metnin değerleriyle ilgili sorular sorularak öğrencilerin anlama beceriler ölçülür.
Uygulama: Öğretmen tarafından seçilen kitabın derste açıklamalar eşliğinde okunmasıdır. Böylece öğretmen öğrencileri daha yakından tanımış olur. Okuma sırasında önemli noktalar hakkında açıklamalar yapılır. Okuma sırasında duraklama yapılabilir.
Sesli Okuma
Gözün tespit ettiği, beynin algıladığı sözcükleri konuşma organlarıyla seslendirmesine sesli okuma denir. Sesli okuma, anl olanak sağlayan bir türdür. Okumayı öğrenmede, okuma düzeyinin tanınmasında, dinleme alışkanlığının kazanılmasında önemli bir yer tutar. Hem duyusal hem de görsel olarak etkilidir. Sesli okumada gözü, dili, beyni aktif kullanırız. Mimiklerimizi de vurgu ve tonlamaya göre uydurmamız gerekir.
Uygulama: Öğretmen açık ve anlaşılır bir dille vurgu tonlamaya uyarak okuma yapar. Sonrasında metni kavratmaya yönelik sorular sorar. Etkinlik yaptırır. Öğretmen okumasından sonra metin bir öğrenciye de okutulabilir.
Sessiz Okuma
Sessiz okuma, en çok kullanılan okuma türüdür. Kişinin sesini kullanmadan sözcükleri ve cümleleri yalnızca görerek gerçekleştirdiği okumadır. Bu okuma çeşidinde göz ve beyin etkindir. Sessiz okuma becerisi, sesli okuma becerisinden sonra kazanılır. Önce seslerin tınısı kavranır sonra bu okuma içsel hale getirilir.
Uygulama: Öğrenciler kendi belirledikleri bir metni ya da öğretmen tarafından seçilen bir metni belirlenen süre içerisinde sessiz okur. Öğretmen de sessiz okuyarak öğrencilere örnek olur. Öğrenciler metinle ilgili düşüncelerini yazılı ya da sözlü olarak aktarır.
Özetleyerek Okuma
Özetleyerek okuma; kahraman, mekan, zaman, anlatıcı ve olay çevresinde metnin ana çizgileriyle anlaşılmasını sağlayan okumadır. Bu okuma türünde metne bağlı kalarak özet çıkarılması gerekir. Ekleme ve çıkarma yapılmaz. Metnin anlamını etkileyecek yorumlar yapılmaz. Temel ögeleri belirlemek önemlidir.
Uygulama: Metin okunmaya başlanmadan tahtaya hikaye unsurları ve bölümler hakkında sorular yazılır. Metin okunurken bu sorulara cevaplar aranır. Okumaya ara verilerek okunan bölümle ilgili öğrencilerden özet çıkarmaları istenir. Okuma bittikten sonra genel çerçeve özet olarak sunulur.
İlişkilendirerek Okuma
Önceki okumalardan yola çıkarak edinilen bilgilerin birikimine dayanır. Ön bilgiler sonraki okumalarda yardımcı olur. Okuma alışkanlığı oluşmasında etki yaratan bu okuma türü aynı zamanda genel bilgi birikimini arttırır, yorumlama becerisini geliştirir. Okur, ilgi ve ihtiyaçlarına yönelik okuma planı oluşturur.
Uygulama: Öğrencilerden bir yazarın hayat hikayesi ve edebi özellikleri ile bilgi toplamaları istenir. Sınıfta yazara ait metinler yaşam öyküsü ve edebi bakış açısı üzerinden yorumlanır. Bilgiler ilişkilendirilir. Metinler arasında karşılaştırmalar yapılır. Örneğin “Kaldırımlar” şiiri ile “Yalnızlık” şiiri okunur ve metinlerle ilgili değerlendirmeler yapılır.
Not Alarak Okuma
Not alarak okuma tekniği, okuma sürecinde okur aktiftir. Okur, metinde önemli gördüğü kısımları ya da metin hakkındaki yorumlarını okuma sırasında not alır. Önemli bilgi, düşünce ve olayları daha sonra hatırlamak için iyi bir yöntemdir. Özellikle akademik eğitimlerde, bir konu hakkındaki uzun ve derin çalışma gerektiren çalışmalarda kullanılan okuma tekniğidir.
Uygulama: Öğrenciler önceden hazırladıkları çalışma kâğıtlarına ana fikre yönelik veya metnin konusuna yönelik notlar alır. Bu notlar amaca yönelik yapılmalıdır. Örneğin öğretmen metinle ilgili deyimlere örnek isterse öğrenciler deyimlerle ilgili not alırlar. Etkinliğin sonunda alınan notlar değerlendirilir.
Eleştirel Okuma
Eleştirel okuma, okurun kendi bilgi birikimine dayanarak metni analiz etmesidir. Kişinin amacı doğrultusunda yeni bilgilerin ortaya çıkmasını sağlar. Okur, bilgilerin güvenilirliğini, doğruluğunu sorgular. Tüm bunları kendi bilgi ve okuma deneyimiyle karşılaştırarak eleştirel okuma yapar.
Eleştirel okuma “metin ve metin dışı bilgileri” kullanmayı gerektirir. Okur, özgün bir düşünce geliştirmelidir. Yorumlama, sorgulama, çözümleme bu okuma türünde büyük önem taşır.
Uygulama: Metni okurken öğrenciler katılıp katılmadıkları yerleri belirler. Oluşturdukları sorulara yanıt arar. Düşünceler ve olaylar arasında neden-sonuç ilişkisi kurulur.
Görsel Okuma
Görsel okuma, resim, grafik, şekil, renk, kroki, harita ve sembollerle doğayı ve toplumu anlamlandırmak için kullanılır. Geniş bir öğrenme alanı sunar. Gözlem gücüne dayanarak yeni bilgiler edinmek kolaydır. Görüntüler kalıcı bir etkiye sahiptir. Görsel okuma beraberinde yorumlama becerisini geliştirir. Kişi, gözlemlerinden çıkarım yapabilir.
Uygulama: Okuma yapılmadan önce başlıktan ve görsellerden hareketle metnin içeriğine yönelik değerlendirmeler yapılır. Konu hakkında fikir verir. Görsellerin öğrencilerin seviyesine uygun olmasına dikkat edilmelidir.
Altını Çizerek Okuma (İşaretleyerek Okuma)
Konuyu anlamaya yardımcı olacak anahtar kelimeler, öz cümleler ile önemli parçaların belirlenip işaretlenmesidir. Buradaki okuma e-kitap da olabilir. Kişi, işaretlediği bölümleri, kendi cümleleri ile açıklayabilir. Metin temel olarak kavranır.
Uygulama: Öğrenciler önemli olan anahtar kelime veya parçaları metnin üzerinde işaretler. Öğrenci işaretlediği yerleri kendi cümleleriyle ifade ederek metni kavrar.
Tahmin Ederek Okuma
Metinde geçen duygu, düşünce ve olaylarla ilgili merak uyandırmayı amaçlar. Metnin bölümleri arasından bir tercih yapılır ve okurdan sonraki bölümler, olaylar hakkında fikir belirtmesi istenebilir. Tahmin ederek okumanın çeşitli yolları vardır. Metni okumaya başlamadan önce görsellerden ve başlıktan hareketle tahmin yöntemi uygulanır. Metin okuma sırasında bölüm geçişlerinde (giriş, gelişme, sonuç) kullanılabilir.
Uygulama: Öğretmen öğrencilere metinde geçen bazı kelime ve ifadelerin metnin devamı hakkında fikir verebileceğini açıklar. Bu uygulamada merak duygusu canlı tutulmalıdır. Metinde olmuş ve olabilecek olaylar çalışma kağıdına yazılır. Okuma sonrasında bu bölümler karşılaştırılır.
Soru Sorarak Okuma
Okurun, okuma öncesinde, okuma sürecinde ve okuma sonunda metne dair sorular oluşturarak yaptığı okuma türüdür. Bu yöntem okurun metin üzerine düşünmesini ve derin anlam çıkarmasını sağlar. Neden-sonuç ilişkisi kurulmasına ve değerlendirmesine katkı sağlar.
Uygulama: Metin okunduktan sonra öğrenciler metinle ilgili belirledikleri soruları yazar. Bu sorulara cevap ararlar. Her öğrenci bir arkadaşına soru sorar. Okumadan önce de başlık ve görsellerle ilgili sorular oluşturulabilir.
Tartışarak Okuma
Okurun, okunan metinle ilgili duygu, düşünce ve bilgilerini farklı kişilerle paylaşmasını ve onların bilgi ve görüşlerinden yararlanarak bakış açısı geliştirmesini sağlayan yöntemdir. Bu yöntemde bir metni birden fazla kişi okur ve karşılıklı tartışır.
Uygulama: Sınıfça veya küçük gruplar halinde tartışma yapılır. Tartışma sonunda varılan ortak düşünceler not alınır. Öğrencilerin birbirinin düşüncelerine saygı duymaları sağlanır.
Okuma Tiyatrosu
Düzyazı şekli